الشيخ محمد رضا المظفر ( مترجم وشارح : على محمدى )

104

أصول الفقه ( شرح اصول فقه ) ( فارسى )

فعل پيامبر يا امام عليهم السّلام حال مطالبى كه تا به حال ذكر شد لا ريب فيه است و مسلم است انما الكلام در دو مقام است : مقام اول : هرگاه عملى از معصوم صادر شود درحالىكه از هر نوع قرينه‌اى خالى است آيا علاوه بر جواز و مشروعيت آن عمل در حق مسلمانان دلالت بر وجوب يا استحباب آن عمل در حق ما دارد يا خير ؟ مثال : امام عليه السّلام در نماز هميشه جلسهء استراحت را رعايت مىكرد آيا اين عمل امام در حق ما واجب است ؟ يا مستحب ؟ يا مباح ؟ در مسئله چهار قول است : 1 . گروهى از دانشمندان معتزله مىگويند : هر كارى كه معصوم انجام داد آن فعل در حق ما واجب مىگردد و بايد آن به را به‌جا آوريم چه معصوم آن عمل را به قصد وجوب انجام داده باشد و چه به قصد استحباب و يا به عنوان مباح . 2 . علماى شافعيه و صاحب القوانين ( در ص 490 ) و صاحب الفصول ( در ص 313 ) مىگويند : هر كارى كه معصوم انجام دهد آن عمل براى ما مستحب مىگردد اگرچه در حق معصوم مباح بوده نه واجب يا مستحب . 3 . علماى مالكيه و برخى ديگر مىگويند : عمل معصوم بيش از جواز رخصت و مشروعيت آن فعل در حق ما دلالت ندارد نه مفيد وجوب است و نه استحباب و نه اباحه به معناى خاص كلمه . 4 . گروهى از دانشمندان از قبيل محقق اول در معارج الاصول و سيد مرتضى و غزالى و . . . توقف را برگزيده‌اند ؛ يعنى مىگويند : براى ما مدلل و مبرهن نيست كه فعل المعصوم آيا وجوب را مىرساند يا استحباب را يا اباحه را ؟ مصنف گفته است كه ما قول سوم را قبول داريم و بيش از رخصت و جواز هيچ دليلى بر استحباب يا وجوب نداريم اما كسانى كه وجوب يا استحباب را پذيرفته‌اند براى مدعاى خود به آياتى از قرآن استشهاد نموده‌اند : يكى از آن آيات آيهء 21 سورهء احزاب است : لَقَدْ كانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ لِمَنْ كانَ يَرْجُوا اللَّهَ وَ الْيَوْمَ الْآخِرَ وَ ذَكَرَ اللَّهَ كَثِيراً ( كيفيت استدلال طبق بيان قوانين در ص 491 ) . تقدير آيه چنين است : من كان يرجوا اللّه و اليوم الآخر فله فيه أسوة حسنة آن‌گاه اگر